… Kolonel Hans van Dalen EMSD

Interview met kolonel Hans van Dalen, spreker op de HCB Masterclass ‘Omgang met desinformatie en maatschappelijke onrust’ die op 1 december 2021 (werd) wordt gehouden bij Landgoed Beukbergen in Huis ter Heide en wordt georganiseerd door het Haags Congres Bureau.

Colonel Hans van Dalen is serving as deputy commander of Education and Training Command RNLA. Next to his other assignments colonel van Dalen is also proudly serving as the Regimental Commander of the famous Regiment Hussars van Boreel. Colonel van Dalen has written some articles on Future Warfare, Maneuver Warfare en Information Warfare. Zijn volledig cv is te lezen op de website van het Haags Congres Bureau.

Vragen gesteld door Elwin Veldhuis, Haags Congres Bureau (HCB).

Er wordt gesproken over desinformatie. Kun je aangeven wat hier onder wordt verstaan?

Het Rathenau Instituut omschrijft desinformatie als: ‘Het doelbewust, veelal heimelijk, verspreiden van misleidende informatie, met het doel om schade toe te brengen aan het publieke debat, democratische processen, de open economie of nationale veiligheid.’ Het verschil tussen desinformatie en misinformatie zit hem in de kwade bedoeling erachter. Misinformatie is dus zonder kwade bedoeling, maar desinformatie is met kwade bedoeling. Deze laatste vorm kan in onze hedendaagse digitale maatschappij grote schade toebrengen aan organisaties, instituten en zelfs individuen.

Kun je iets zeggen over de samenhang van desinformatie met maatschappelijke onrust?

De belangrijke en grensverleggende trend is dat het publiek niet langer uitsluitend nieuws-consument is, maar nu eveneens nieuwsproducer. In de Engelstalig vakliteratuur wordt dit ook wel geduid met de term ‘producer’ (user who can also produce content) of citizenjournalism. Deze trend is de meest grote verandering in onze wereld. Mensen kunnen nu wereldwijd berichten verspreiden; met één muisklik en zonder wezenlijke kosten. Deze zaken veranderen dus de productie, vorm, inhoud en consumptie van alle soorten media. Dat is ook goed te zien, want veel traditionele media (kranten, radio, TV) hebben moeite met deze verandering en zien het aantal abonnees snel dalen. Ze reageren hier op door samen te gaan met ‘nieuwe’ mediabedrijfjes, gespecialiseerd in social media. Een ander fenomeen is de click-ratio. Het verdienmechanisme van veel social media bedrijfjes is namelijk gebaseerd op het aantal clicks per ‘post’. En stijgen dus als ‘posts’ viraal gaan. En viraliteit hangt rechtstreeks samen met ‘sensationalisme’ want bereikt kan worden met beangstigende, bloederige, sexueelgetinte of anderszins indrukwekkende beelden. Maar deze drang naar sensatie is moeilijk te beteugelen (er zijn immers geen matigende ‘redacteurs’ meer) en kan ongewenste ‘volkswoede’ oproepen die door politici moeilijk tegen te gaan is. Viraliteit betekent namelijk vaak herhalen en dit vergroot de overtuigingswaarde (dit heet cognitive easing). ‘De straat regeert’ als het ware. Niet echt een stabiele staatsvorm als u het mij vraagt.

Erger nog: deze nieuwe disruptieve informatietechnologie erodeert ook onze democratie. Mensen voelen zich bedreigd. Soms fysiek bedreigd, maar vooral ook ongrijpbaar bedreigd. Door de informatietechnologie zijn alle problemen in de wereld ineens zichtbaar en soms ook voelbaar. De problemen zijn vaak niet te doorgronden. Problemen waar mensen geen oplossing voor hebben en waartegen de staat hen niet kan beschermen. En een staat die haar burgers niet kan beschermen, verliest haar relevantie voor haar burger en ultimo dus haar bestaansrecht.

Waarom is het belangrijk desinformatie tijdig te signaleren?

Tijdigheid van signaleren van zowel de desinformatie zelf als van de oorzaken erachter zijn belangrijk. Met diverse eigen informatiecampagnes, druk op de social media platforms en eigen pogingen om mis- en desinformatie (fake news) te ontmaskeren en de bevolking meer bewust te maken van de gevaren. De staat neemt ook stappen en initiatieven op dit gebied. Maar ongemerkt wordt hierdoor mis- en desinformatie juist verder verspreid en daarnaast leidt het publiceren van tegenfeiten vaak ongewild tot verharding van bestaande denkbeelden.

Welke stappen kun je vervolgens zetten?

De vraag is dus of de staat dit probleem kan oplossen. Beter is het om in te steken op de kracht van de maatschappij, die niet berust op het inzicht van de politici, maar juist op de weerbaarheid en onderlinge verbinding van de samenleving. Opvoeding is belangrijk, net zoals open, gevarieerde groepen i.p.v. gesloten groepen. Groepen die op basis van de Power to the Edge gedachte mandaat genoeg hebben om zelf problemen op te lossen i.p.v. de staat om hulp te vragen; horizontale verbanden in plaats van verticale sturing.

Zijn er juridische eisen waarmee je rekening moet houden?

Die zijn er altijd. De macht van de staat moet namelijk onder controle worden gehouden. Mensenrechten waaronder recht op vrije meningsuiting en privacy moeten gewaarborgd blijven. We willen immers geen totalitaire staat worden. Hier ligt dus een paradox. Eigenlijk zou de staat pas op de plaats moeten maken als het gaat op beïnvloeding van de eigen bevolking maar anderzijds ondergraaft de democratisch staat haar eigen bestaansrecht als ze niets doet en desinformatie ongestoord haar eigen destructieve koers laat varen.

Waarom mogen we de HCB Masterclass ‘Omgang met desinformatie en maatschappelijke onrust’ op 1 december niet missen?

U mag deze HCM Masterclass niet missen omdat u hiermee dieper inzicht krijgt in de oorzaken achter desinformatie, de destructieve krachten ervan en mogelijke oplossingsrichtingen. Diepere kennis over desinformatie is van groot belang om onze democratisch welvaartstaat vitaal te houden voor de toekomst van onszelf en van onze kinderen.

Wilt u meer leren van Kolonel Hans van Dalen en andere experts op het gebied van desinformatie en maatschappelijke onrust? Kom 1 december naar de HCB Masterclass ‘Omgang met desinformatie en maatschappelijke onrust’ op het Landgoed Beukbergen in Huis ter Heide, georganiseerd door het Haags Congres Bureau. 

(Let op: het evenement heeft in 2021 plaatsgevonden)

Vooruitblik masterclass omgang met desinformatie en maatschappelijke onrust

Op 1 december 2021 vindt de masterclass omgang met desinformatie en maatschappelijke onrust plaats dat wordt georganiseerd door het Haags Congres Bureau en waar RONT Management Consultants een bijdrage aan mag leveren.

Frank van Summeren, adviseur bij RONT Management Consultants en spreker op de masterclass omgang met desinformatie en maatschappelijke onrust.

Maatschappelijke onrust

Regelmatig ontstaat er ergens in binnen- en buitenland ophef binnen een gemeenschap. De oorzaken zijn divers, variërend van een pandemie, de komst van nieuwe technologie, een ongeval met gevaarlijke stoffen, de komst van windmolens, een terugkerende zedendelinquent, een ontuchtzaak, een gezinsdrama, een incident met een verward persoon, de samenkomst van haatpredikers tot de komst van een asielzoekerscentrum. Een dergelijke gebeurtenis kan leiden tot vergaande spanningen in de gemeenschap met mogelijke grote gevolgen voor de openbare orde en veiligheid. Een gemeenschap staat dagelijks bloot aan diverse risico’s en daarmee gepaard gaande desinformatie die kunnen leiden tot spanningen en maatschappelijke onrust. Maatschappelijke onrust is het verschijnsel van hevige ongerustheid en emotionele reacties bij (diverse) groepen mensen als gevolg van een schokkende gebeurtenis waarbij het risico bestaat op escalatie, verstoring van de openbare orde en veiligheid en een toename van deze problematiek.

De corrumperende werking van (des)informatie

Informatie wordt al eeuwenlang gebruikt voor beïnvloeding, maar sinds de introductie van smartphonetechnologie is dat explosief toegenomen. Beïnvloeding vindt niet langer enkel plaats via traditionele media zoals kranten, radio en tv, maar vooral via internet en sociale media met gebruik van geavanceerde technieken. Ook zijn het niet langer statelijke actoren of adverteerders die geraffineerde beïnvloedingsmethoden gebruiken, maar ook belangenorganisaties en radicale ideologische groeperingen. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van desinformatie. Desinformatie is het bewust creëren en verspreiden van onware, inaccurate of misleidende informatie door een overheid, onderneming of groepering om te voorkomen dat een doelgroep juiste conclusies kan trekken of correcte meningen kan vormen wat kan leiden tot verkeerde opvattingen en maatschappelijk onbehagen. Desinformatie kan gebruikt worden om democratische processen (zoals verkiezingen) te verstoren, de politieke en bestuurlijke integriteit van de volksvertegenwoordiging en de rechtspraak te ondermijnen, een economische agenda na te streven en/of een gemeenschap te destabiliseren door maatschappelijke onrust te creëren. Tijdens de masterclass gaat Hans van Dalen, kolonel bij Defensie, in op de corrumperende werking van (des)informatie en hoe hiermee kan worden omgegaan.

Signaleren en analyseren van desinformatie

Iedereen met een Twitter-, Instagram of Facebookaccount kan desinformatie verspreiden. Maar dikwijls wordt desinformatie verspreid door anonieme accounts en door online profielen, de zogeheten bots, die door software gestuurd worden en op basis van algoritmes berichten plaatsen en verspreiden. Robert van der Noordaa, directeur van Trollrensics, gaat tijdens de masterclass in op het signaleren en analyseren van desinformatie. Desinformatie campagnes richten zich vaak op specifieke gebeurtenissen. Enkele voorbeelden zijn referenda, verkiezingen of bepaalde gebeurtenissen zoals bijvoorbeeld het incident rond MH17. De tools van Trollrensics kunnen worden gebruikt om desinformatie campagnes te detecteren die al hebben plaatsgevonden of campagnes te monitoren die waarschijnlijk zullen gaan plaatsvinden. Trollrensics verzamelt informatie uit verschillende bronnen die vervolgens wordt opgeslagen en geanalyseerd. Op basis hiervan kan met behulp van visualisaties inzicht worden verkregen in de aard, omvang en verschijningsvormen van de desinformatiecampagnes. Tijdens de masterclass zal Robert van der Noordaa nog enkele best practices en lessons learned van elders uit land delen waaronder de vermeende vliegtuigkaping op Schiphol, de demonstratie op het Museumplein in Amsterdam en de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland.

Identificeren en falsificeren van desinformatie

Desinformatie kan leiden tot verstoring van de openbare orde en maatschappelijke onrust. Dit maakt het van belang om desinformatie te identificeren en falsificeren. De actor en de context zijn hierbij doorgaans zeer relevant. Voor het opsporen van desinformatie is het verwerken van persoonsgegevens noodzakelijk. Er is sprake van persoonsgegevens indien het herleidbaar is tot een natuurlijk persoon. Dit herleiden mag met hulpmiddelen gebeuren. Dat neemt niet weg dat (indien de AVG van toepassing is) aan alle door de AVG gestelde voorwaarden moeten worden voldaan (grondslag, doelbinding, proportionaliteit, enz.). Richard Odekerken, directeur van Trollrensics, zal tijdens de masterclass aandacht besteden aan het identificeren en falsificeren van desinformatie binnen de wet- en regelgeving. Op voorhand al enkele tips bij het identificeren en falsificeren van desinformatie: maak zoekacties en besluiten herleidbaar, leg een audit trail vast, betrek de functionaris gegevensbescherming, beveilig de informatie afdoende, beperkt de zoektocht tot openbare bronnen, gebruik geen profielen van bestaande personen maar zoek zonder account, abstraheer en kwantificeer in de rapportage naar collega’s.

Desinformatie in de praktijk

Desinformatie vormt een risico voor de democratische functie en bestuurlijke stabiliteit van de gemeente. Het kan gebruikt worden om democratische processen zoals verkiezingen te verstoren, de politieke en bestuurlijke integriteit van de volksvertegenwoordiging en de rechtspraak in twijfel te trekken. Tevens kan desinformatie gebruikt worden om een economische agenda na te streven en om berichten te verspreiden die tot onrust kunnen leiden onder bewoners. De verspreiding van desinformatie is een reële dreiging. Het recht op vrijheid van meningsuiting komt al snel in het geding wanneer er bemiddeld wordt in wat er wel en niet gepubliceerd en verspreid mag worden en kan bovendien leiden tot wantrouwen in de overheid. Echter moeten de ogen niet gesloten worden voor de risico’s die desinformatie met zich meebrengt. Tijdens de masterclass komen verschillende praktijkvoorbeelden aan bod hoe concreet invulling kan worden gegeven aan de omgang met desinformatie in de praktijk. Jim Boevink, adviseur van de Taskforce Digitale Veiligheid bij de gemeente Amsterdam, zal op de masterclass ingaan op hoe de gemeente Amsterdam inzicht verkrijgt in de mogelijke aanwezigheid en het bereik van desinformatie in publieke debatten over voor (de gemeente) Amsterdam relevante beleidsthema’s. Waar gaat het publieke debat over en welke gedragspatronen zijn te herkennen? Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen influencers, aanjagers en vermeende bots. Influencers zijn bekende personen die een groot netwerk hebben met veel volgers en hierdoor ook invloedrijk zijn in het publieke debat. Aanjagers zijn personen die een actieve rol spelen binnen een groepering en opvallend actief zijn rond een bepaald onderwerp of persoon. Vermeende bots zijn gebruikers die vermoedelijk niet menselijk zijn doordat ze afwijkend gedrag vertonen. Een voorbeeld hiervan zijn meerdere post op hetzelfde moment in een dag en een hoge frequentie van post. Het doel van de gemeente Amsterdam is het creëren van een betere informatiepositie over desinformatie in de stad. Het startpunt hierbij is niet vanuit desinformatie, maar vanuit onderwerpen die worden besproken door personen binnen het publiek domein en reacties die daarop komen. Op deze manier kan er invulling gegeven worden aan ‘vervuilingsindicatoren’ om vervolgens patronen te kunnen herkennen. Om te onderzoeken in welke mate een specifiek onderwerp binnen het publiek domein gevoed wordt met desinformatie, wordt er enerzijds gefocust op de berichtgeving die wordt gedeeld door betrokkenen in het Amsterdams publiek domein én berichtgeving over Amsterdam (omdat dit vaak het publiek domein raakt). Anderzijds worden signalen vanuit het Amsterdams publieke domein getoetst en gedetecteerd in de berichtgeving.

He experimented with future operational concepts during his training job and even during his tour as leading intelligence officer within Task Force Uruzgan (Afghanistan).

Colonel van Dalen also was employed as the Head of Directorate Land Warfare within the Land Warfare Centre and was responsible for development of international and national doctrine together with the development of operational and organizational concepts for future warfare.
His last deployment was commander of the leading intelligence unit (ASIFU) of the United Nations MINUSMA mission in Mali. After this deployment he assumed command of the Netherlands Joint Intelligence Command (JISTARC), dealing with preparation and deployment of intelligence units, including experimentation, knowledge production and future development of the Army Intelligence. Next Col van Dalen was posted to Headquarter Netherlands Army in Utrecht as Head of Current Army Operations. In this assignment he was responsible for major operations, exercises and handling of emergencies within the Dutch Army. Nowadays he is serving as deputy commander of Education and Training Command RNLA.
Next to his other assignments colonel van Dalen is also proudly serving as the Regimental Commander of the famous Regiment Hussars van Boreel.
Colonel van Dalen has written some articles on Future Warfare, Maneuver Warfare en Information Warfare.

Terugblik online bijeenkomst omgang met desinformatie en maatschappelijk onbehagen

Op maandagmiddag 21 juni 2021 vond de online bijeenkomst omgang met desinformatie en maatschappelijk onbehagen plaats dat werd georganiseerd door het Regionaal Netwerkteam Bevolkingszorg van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden en werd begeleid door Frank van Summeren van RONT Management Consultants. Aan de online bijeenkomst namen bestuurders, adviseurs crisisbeheersing en adviseurs communicatie deel. De online bijeenkomst had tot doel om u en de andere genodigden te informeren over het vroegtijdig signaleren en analyseren van desinformatie zodat hier adequaat op kan worden geanticipeerd om maatschappelijke onrust te voorkomen dan wel te beperken.

Maatschappelijke onrust

Regelmatig ontstaat er ergens in binnen- en buitenland ophef binnen een gemeenschap. De oorzaken zijn divers, variërend van een pandemie, de komst van nieuwe technologie, een ongeval met gevaarlijke stoffen, de komst van windmolens, een terugkerende zedendelinquent, een ontuchtzaak, een gezinsdrama, een incident met een verward persoon, de samenkomst van haatpredikers tot de komst van een asielzoekerscentrum. Een dergelijke gebeurtenis kan leiden tot vergaande spanningen in de gemeenschap met mogelijke grote gevolgen voor de openbare orde en veiligheid. Een gemeenschap staat dagelijks bloot aan diverse risico’s en daarmee gepaard gaande desinformatie die kunnen leiden tot spanningen en maatschappelijke onrust. Maatschappelijke onrust is het verschijnsel van hevige ongerustheid en emotionele reacties bij (diverse) groepen mensen als gevolg van een schokkende gebeurtenis waarbij het risico bestaat op escalatie, verstoring van de openbare orde en veiligheid en een toename van deze problematiek. Frank van Summeren, verbonden aan RONT Management Consultants, ging bij de opening van de online bijeenkomst in op de mogelijke oorzaken en verschijningsvormen van maatschappelijke onrust en de rol die desinformatie hierin kan spelen.

De corrumperende werking van (des)informatie

Informatie wordt al eeuwenlang gebruikt voor beïnvloeding, maar sinds de introductie van smartphonetechnologie is dat explosief toegenomen. Beïnvloeding vindt niet langer enkel plaats via traditionele media zoals kranten, radio en tv, maar vooral via internet en sociale media met gebruik van geavanceerde technieken. Ook zijn het niet langer statelijke actoren of adverteerders die geraffineerde beïnvloedingsmethoden gebruiken, maar ook belangenorganisaties en radicale ideologische groeperingen. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van desinformatie. Desinformatie is het bewust creëren en verspreiden van onware, inaccurate of misleidende informatie door een overheid, onderneming of groepering om te voorkomen dat een doelgroep juiste conclusies kan trekken of correcte meningen kan vormen wat kan leiden tot verkeerde opvattingen en maatschappelijk onbehagen. Desinformatie kan gebruikt worden om democratische processen (zoals verkiezingen) te verstoren, de politieke en bestuurlijke integriteit van de volksvertegenwoordiging en de rechtspraak te ondermijnen, een economische agenda na te streven en/of een gemeenschap te destabiliseren door maatschappelijke onrust te creëren.
Tijdens de online bijeenkomst ging Hans van Dalen, kolonel bij Defensie, in op de corrumperende werking van (des)informatie en hoe hiermee kan worden omgegaan.

Signaleren en analyseren van desinformatie

Iedereen met een Twitter-, Instagram of Facebookaccount kan desinformatie verspreiden. Maar dikwijls wordt desinformatie verspreid door anonieme accounts en door online profielen, de zogeheten bots, die door software gestuurd worden en op basis van algoritmes berichten plaatsen en verspreiden. Robert van der Noordaa, directeur van Trollrensics, ging in op het signaleren en analyseren van desinformatie. Desinformatie campagnes richten zich vaak op specifieke gebeurtenissen. Enkele voorbeelden zijn referenda, verkiezingen of bepaalde gebeurtenissen zoals bijvoorbeeld het incident rond MH17. De tools van Trollrensics kunnen worden gebruikt om desinformatie campagnes te detecteren die al hebben plaatsgevonden of campagnes te monitoren die waarschijnlijk zullen gaan plaatsvinden. Trollrensics verzamelt informatie uit verschillende bronnen die vervolgens wordt opgeslagen en geanalyseerd. Op basis hiervan kan met behulp van visualisaties inzicht worden verkregen in de aard, omvang en verschijningsvormen van de desinformatiecampagnes. Robert van der Noordaa deelde tot slot nog enkele best practices en lessons learned van elders uit land waaronder de vermeende vliegtuigkaping op Schiphol, de demonstratie op het Museumplein in Amsterdam en de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland.

Identificeren en falsificeren van desinformatie

Desinformatie kan leiden tot verstoring van de openbare orde en maatschappelijke onrust. Dit maakt het van belang om desinformatie te identificeren en falsificeren. De actor en de context zijn hierbij doorgaans zeer relevant. Voor het opsporen van desinformatie is het verwerken van persoonsgegevens noodzakelijk. Er is sprake van persoonsgegevens indien het herleidbaar is tot een natuurlijk persoon. Dit herleiden mag met hulpmiddelen gebeuren. Dat neemt niet weg dat (indien de AVG van toepassing is) aan alle door de AVG gestelde voorwaarden moeten worden voldaan (grondslag, doelbinding, proportionaliteit, enz.). Richard Odekerken, directeur van Trollrensics, kwam met enkele tips bij het identificeren en falsificeren van desinformatie: maak zoekacties en besluiten herleidbaar, leg een audit trail vast, betrek de functionaris gegevensbescherming, beveilig de informatie afdoende, beperkt de zoektocht tot openbare bronnen, gebruik geen profielen van bestaande personen maar zoek zonder account, abstraheer en kwantificeer in de rapportage naar collega’s.

Desinformatie in de praktijk

Tot slot werd door Jim Boevink, adviseur van de Taskforce Digitale Veiligheid bij de gemeente Amsterdam, ingegaan op de omgang met desinformatie in de praktijk. Hij werd hierbij geassisteerd door zijn collega’s Florian Geerken, Lisanne Zethof en Nathalie Bosman van de gemeente Amsterdam. De gemeente Amsterdam wil inzicht in de mogelijke aanwezigheid en het bereik van desinformatie in publieke debatten over voor (de gemeente) Amsterdam relevante beleidsthema’s. Waar gaat het publieke debat over en welke gedragspatronen zijn te herkennen? Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen influencers, aanjagers en vermeende bots. Influencers zijn bekende personen die een groot netwerk hebben met veel volgers en hierdoor ook invloedrijk zijn in het publieke debat. Aanjagers zijn personen die een actieve rol spelen binnen een groepering en opvallend actief zijn rond een bepaald onderwerp of persoon. Vermeende bots zijn gebruikers die vermoedelijk niet menselijk zijn doordat ze afwijkend gedrag vertonen. Een voorbeeld hiervan zijn meerdere post op hetzelfde moment in een dag en een hoge frequentie van post.

Bronnen: Zes vragen over – Vooruitblik – Spreker details – Terugblik